เมื่อ AI กลายเป็น “บรรณาธิการส่วนตัว” ที่เรามองไม่เห็น : ถึงเวลาตั้งกฎ “3T” โดย ดร.Force

    เพื่อความอยู่รอดของความจริง คุณเคยสังเกตไหมว่า ทุกครั้งที่คุณไถหน้าจอมือถือ ข่าวที่เห็น คลิปที่ดู หรือแม้แต่เรื่องดราม่าที่กำลังร้อนแรง ล้วนแต่เป็นเรื่องที่คุณ “สนใจ” หรือ “เห็นด้วย” แทบทั้งสิ้น?

              เราอาจจะคิดว่าเราเลือกเสพข่าวเอง แต่ความจริงแล้ว ในยุคนี้เรากำลังถูกป้อนข้อมูลโดย “ระบบอัตโนมัติ” ที่ฉลาดล้ำลึก จนเราแทบแยกไม่ออกว่า อะไรคือความจริงที่เกิดขึ้น หรืออะไรคือสิ่งที่ระบบอยากให้เราเชื่อ  วันนี้ เราไม่ได้สู้กับ “ข่าวปลอม” (Fake News) แบบเดิมๆ อีกแล้ว แต่เรากำลังเจอปัญหาที่น่ากลัวกว่า นั่นคือ “ความจริงที่ถูกจัดฉาก” เมื่อ AI ไม่ใช่แค่ “ผู้ช่วย” แต่คือ “ผู้เลือก”

              ในอดีต คนทำข่าวคือมนุษย์ บรรณาธิการคือมนุษย์ที่ตัดสินใจว่าข่าวไหนสำคัญ แต่ปัจจุบัน AI (ปัญญาประดิษฐ์) หรือระบบคอมพิวเตอร์อัจฉริยะ เข้ามาทำหน้าที่นี้แทน  มันไม่ได้แค่ช่วยเขียนข่าวหรือสรุปข้อมูล แต่มันทำหน้าที่ “คัดเลือก” ว่าจะให้ใครเห็นอะไร และ “ซ่อน” อะไรไว้ไม่ให้ใครเห็น โดยที่เราไม่รู้ตัวเลยว่า ระบบเหล่านี้ใช้เกณฑ์อะไรในการตัดสินใจ เมื่อโลกเป็นแบบนี้ เราจึงต้องมี “หลักยึด” หรือกรอบความคิดใหม่ เพื่อให้เราไม่ตกเป็นเหยื่อของอัลกอริทึม นั่นคือโมเดลที่เรียกว่า 3T (Truth – Trust – Transparency) เพื่อให้เข้าใจง่ายขึ้น เราลองมาดู 3 สิ่งนี้ทีละข้อ

              1. Truth: ความจริงในยุค AI… อาจไม่ใช่ความจริงทั้งหมด  สิ่งที่เป็นอยู่: เมื่อ AI เล่าเรื่อง มันไม่ได้โกหกหน้าตายเหมือนคนขี้จุ๊ แต่มันใช้วิธี “คำนวณ” ว่าข้อมูลชุดไหนน่าจะถูกต้อง หรือเล่าแบบไหนคนถึงจะชอบที่สุด สิ่งที่ต้องระวัง : ความน่ากลัวคือ AI อาจจะตัดตอนเรื่องราวบางส่วนทิ้งไป (ตัดบริบท) เพื่อให้เรื่องราวมันกระชับ หรือดูน่าตื่นเต้น ผลที่ได้คือ “ความจริงที่ถูกปรุงแต่ง” ซึ่งอาจจะน่าเชื่อถือยิ่งกว่าความจริงดิบๆ เสียอีก

              คำศัพท์น่ารู้ : บริบท (Context)  คือ สภาพแวดล้อมหรือที่มาที่ไปของเรื่องราวนั้นๆ การตัดบริบททิ้ง เหมือนกับการที่เราเห็นภาพคนถือมีดวิ่งไล่กัน แต่ไม่รู้ว่าจริงๆ แล้วเขาแค่วิ่งไล่ส่งมีดคืนให้เพื่อนที่ทำตก การขาดบริบททำให้ความหมายเปลี่ยนไปคนละขั้ว

              2. Trust: เรากำลังไว้ใจ “ระบบ” มากกว่า “คน”  สิ่งที่เป็นอยู่: เมื่อก่อนเราเชื่อถือนักข่าวที่มีชื่อเสียง หรือสำนักข่าวใหญ่ๆ แต่เดี๋ยวนี้เราเชื่อสิ่งที่โผล่ขึ้นมาบนหน้าฟีด Facebook, TikTok หรือ Google โดยอัตโนมัติ เพราะเราชินและรู้สึกสบายใจ  สิ่งที่ต้องระวัง: ความไว้ใจแบบนี้อันตรายมาก เพราะถ้าระบบ AI แนะนำข้อมูลผิดๆ หรือปั่นกระแสเท็จขึ้นมา เราจะไม่รู้เลยว่าจะไปโทษใคร หรือเอาผิดกับใคร เพราะไม่มีมนุษย์คนไหนออกมารับผิดชอบ

              คำศัพท์น่ารู้: อัลกอริทึม (Algorithm)  เปรียบเสมือน “สูตรอาหาร” หรือ “ชุดคำสั่ง” ที่โปรแกรมเมอร์เขียนไว้ เพื่อให้คอมพิวเตอร์ทำงานตามขั้นตอน เช่น  “ถ้าคนนี้ชอบดูคลิปแมว ก็ให้ส่งคลิปแมวไปให้เขาดูอีกเรื่อยๆ” นี่คือเหตุผลว่าทำไมเราถึงติดจอ เพราะอัลกอริทึมรู้ใจเรานั่นเอง

              3. Transparency: ทางรอดเดียวคือ “ความโปร่งใส”  ทางออก: นี่คือหัวใจสำคัญที่สุดของเรื่องนี้ ในเมื่อเราห้าม AI ไม่ได้ เราจึงต้องการ Transparency (ความโปร่งใส) หรือการเปิดเผยข้อมูลอย่างตรงไปตรงมา ไม่ใช่แค่บอกว่าบริษัทโปร่งใส แต่ต้องตอบคำถามพื้นฐานให้เราได้รู้ เช่น

                – ทำไมฉันถึงเห็นโฆษณาชิ้นนี้? (เพราะฉันอายุเท่านี้? หรือเพราะฉันเพิ่งค้นหาเรื่องนี้?)
                – ใครได้ประโยชน์ถ้าฉันเชื่อเรื่องนี้?

              บทสรุป

              อย่าให้ AI มา Bridge (เชื่อม) หรือ Break (ทำลาย) สังคมของเรา โมเดล 3T ไม่ใช่เรื่องไกลตัวของคนไอที แต่มันคือ “เงื่อนไขความปลอดภัย” ของพวกเราทุกคนในฐานะผู้เสพสื่อ หากขาดความโปร่งใส (Transparency) เราจะไม่มีวันเจอความจริง (Truth) และความไว้ใจ (Trust) ที่เรามีต่อกันในสังคมก็จะพังทลายลง

              ในวันที่ AI พูดแทนมนุษย์ได้เก่งขึ้นเรื่อยๆ เราในฐานะคนอ่านข่าว ต้องเริ่มตั้งคำถามให้มากขึ้น ไม่ใช่แค่เชื่อในสิ่งที่เห็น แต่ต้องมองให้ทะลุไปถึง “สิ่งที่ระบบไม่ได้บอกเรา” เพราะสังคมที่น่าอยู่ คือสังคมที่สื่อสารกันด้วยความจริง ไม่ใช่ความจริงที่ถูกคำนวณมาแล้วว่า…คุณอยากจะฟัง

ที่มา : น.อ.ดร.จิระวัฒน์ อภิภัทรชัยวงศ์ ผู้ลงข่าวโดย พิสิษฐ์ จิตอาสา

………………………………………………………………………………………………………………………………..

• แชร์
• ทวีต
• ส่งไลน์